दुसऱ्या धर्माची निंदा करणे हे स्वतःच्या धर्मांची हानी करण्यासारखे आहे.

प्राचीन काळात बौद्ध धम्माचा प्रचार प्रसार मोठ्या प्रमाणात झाला याची कारणे शोधत असताना चक्रवर्ती सम्राट अशोक यांच्या शासन आदेशाचे पालन लोकांनी केल्यामुळे झाल्याचे निदर्शनास येते. चक्रवर्ती सम्राट अशोक हे विश्वातील एकमेव सम्राट आहेत कि त्यांनी कोणत्या हि इतर संप्रदायाची निंदा होऊ नये म्हणून, आपल्या प्रजेला आपल्या शिलालेखांतून समजावून सांगतात.
आजच्या घडी ला एक स्पर्धा च सुरु आहे. आपला धर्म आपली विचारधारा आपला संप्रदाय किती महत्वाचा आहे किती महान आहे. हे सांगण्यासाठी इतर संप्रदायाची निंदा करणे सर्रास ठरलेले असते. बुद्धाने हि वैराने वैर शांत होत नाही . युद्धाने युद्ध संपत नसते तसेच इतरांच्या प्रति घृणास्पद भाव हा वाढीस लागत असतो. इतरांची केलेली निंदा आपली हानी करत असतो हा निसर्ग नियम बुद्धाने समजावून संगीतला आहे. हजारो वर्षे झाली बुद्धाच्या या तत्वांना शिलालेखात लिहून ठेवून सम्राट अशोकाने इथल्या बौद्ध समाजाला एक प्रेमाची समज दिलेली आहे. आज हजारो वर्षे झाली तरी सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांचे महत्व कमी झालेले नाही. त्यांनी लिहलेले प्रत्येक शब्द न शब्द आज तितकेच महत्वाचे आहेत. सविस्तर अभ्यासण्यासाठी आपण शिलालेख अभ्यासण्याचा प्रयत्न करू या.
सम्राट अशोक यांच्या गिरनार येथील शिलालेखातील बारावा शिलालेख हा सम्राट अशोक यांच्या इतर संप्रदायाच्या बाबतीत मत कसे होते याची माहिती देणारा तसेच इथल्या बौद्ध जनतेला देखील धम्म आचरण करताना काय करावे याची माहिती सांगणारा आहे. शिलालेख सविस्तर पहा

१) देवानं पिये पियदसि राजा सव पासंडानि च प्रवजितानि च घरस्तानिच पुजयति दानेन च विविधाय च पुजाय पुजयति ने
२) न तु तथा दानं व पूजा व देवानं पियो मंञते यथा किति सारवढि असं सवपासंडानं सारावढि तु बहुविधा
३) तस तस तु इदं मुलं य वचिगुती किति आप्तपासंडपूजा व परापासंडगरहा व नो भवे अपकरणम्हि लहका व असं
४) तम्हि तम्हि प्रकरणे पुजतेया तू एव परापासंडा तेन तेन प्रकरणेन एवं कतं आप्तपासंड च वढयति परपासंडस च उपकारोति
५) तदं ञथा करोतो आप्तपासंड च छणति परापासंड च पि अपकरोति याहि कोचि आप्तपासंडपूजयति व गहरति
६) सव आप्तपासंडभतिया किंति आप्तपासंडं दीपयेम इति सो च पुन तथ करातो आप्तपासंडं बाढतरं उपहनाति त समवायो एव साधु
७)किंति मञमंञस धंमं स्रुणाज च सुसंसेर च एव हि देवानं पियस इछाकिंति सवपासंडा बहुस्रुता च असू कलागमा च असू
८) ये च तत्र तत पसंना तेहि वतव्यं देवानं पियो नो तथा दानं व पूजा व मंञते यथा किंति सारवढि असं सव पासंडान बहका च एताय
९) अथा व्यापता धंममहामता च इथीझखमहामाता च वचभूमिका च अञे च निकाया अयं च एतास फलं य आप्तपासंडवढि च होति च दीपना
 
मराठी भाषांतर : देवांचा प्रिय प्रियदर्शी राजा दानाने आणि विविध पूजनाने सर्व संप्रदायातील प्रवज्जित आणि गृहस्थांचा सन्मान करतात. परंतु देवांचा प्रिय कीर्ती आणि सारवृद्धीस मानतात तसे दानास व पूजनास नव्हे. सार वृद्धी अनेक प्रकारे होते. यात मुख्य म्हणजे अल्पवानी म्हणजे काय तर विना कारण स्व संप्रदायाची पूजा आणि परसंप्रदायाची निंदा न करावी किंवा अल्पशा चर्चा त्या त्या प्रकरणी व्हावी. वेळोवेळी पर संप्रदायाची पूजा अर्थात आदर च व्हावा. असे करणारा स्वसंप्रदायाची वृद्धी व पर संप्रदायास उपकृत करतो. या विपरीत करणारा स्वसंप्रदायाची क्षति आणि पर संप्रदायास हि अपकार करतो. जो कुणी स्वतःच्या संप्रदायाचा भक्तिस्तव स्वताच्या संप्रदाय प्रकाशित करण्यासाठी स्वतःच्या संप्रदायाची पूजा आणि दुसऱ्यांच्या संप्रदायाची निंदा करतो तो सत्यतः स्वताच्याच संप्रदायाची अधिकाधिक हानी करतो. म्हणून एकत्र असणे चांगले एकमेकांचा धर्म ऐकणे व ऐकविणे चांगले. देवांचा प्रिय राजा इच्छितात कि, सर्व संप्रदाय बहुश्रुत होवोत कल्याणगामी होवोत. त्या त्या संप्रदायात प्रसन्न असणाऱ्या जनास सांगावे कि देवांचा प्रिय हे कीर्ती व सारवृद्धी जसे मानतात तसे दानास व पूजनास मानत नाहीत. याच कारणास्तव अनेक धर्म महापात्रा, स्त्री प्रधान महामात्र, व्रजभुमिक आणि अन्य अधिकारी नियुक्त केले आहेत. याचाच परिणाम आहे कि स्वतःच्या संप्रदायाची वृद्धी आणि धम्माचे प्रकाशन होत आहे.
वरील शिलालेखांचे व्यवस्थित वाचन केल्यावर सम्राट अशोक यांचा दृष्टीकोन लक्षात येतो. सम्राट अशोक आपल्या जनतेला सांगतात कि, सम्राट अशोक हे दानाने आणि विविध पूजनाने असलेल्या सर्व संप्रदायातील प्रवज्जित लोकांचे व गृहस्थाचा सन्मान करतात. पण सार वृद्धी अर्थात सार वृद्धी म्हणजे आचरण आचरणाला जेवढे सम्राट अशोक मानतात. तेवढे दान आणि पूजा यांना मानत नाही. हे सांगताना सम्राट अशोक म्हणतात कि अल्पवानी म्हणजे बोलण्यावर संयम असायला हवा त्याच बरोबर विनाकारक स्वतःच्या संप्रदाय किंवा धर्माची स्तुती किंवा त्याचा प्रचार आणि प्रसार करण्यासाठी इतर संप्रदायाची किंवा धर्माची निंदा करणे योग्य नाही. अल्प चर्चा व्हावी पण त्या त्या प्रकरणाशी म्हणजेच त्या त्या विषयावर व्हावी नेहमी इतर धर्मांचा अर्थात विचारांचा आदर च व्हावा असे केल्याने स्वतःच्या धर्माची वृद्धी होते. आणि इतर संप्रदाय उपकृत करतो याच्या विरोधात स्वतःच्या संप्रदायाला किंवा धर्माला प्रचार आणि प्रसारित करण्यासाठी स्वतःच्या धर्माची स्तुती आणि इतरांच्या धर्मांची निंदा करत असू तर, स्वतःच्या धर्माची अधिकाधिक हानी करतो. आणि इतरांच्या धर्माला अपकृत करतो सम्राट अशोक म्हणतात कि, एकत्र असणे चांगले आहे. एकमेकांच्या धर्म ऐकणे अर्थात अभ्यासणे चांगला आहे. सम्राट अशोक आपल्या जनतेला सांगतात कि , त्या सर्व संप्रदायातील लोकांना सांगा कि, सम्राट अशोक हे कीर्ती आणि सारवृद्धी जसे मानतात तसे दानास आणि पूजनास मानत नाहीत. आणि याच्याच कारणामुळे सम्राट अशोक यांनी अनेक धम्म महापात्रां स्त्री प्रधान महापात्रा वज्रभुमिक अश्या अनेक अधिकारी नियुक्त केले आहेत. आणि त्याचा परिणाम सांगताना सम्राट अशोक म्हणतात कि यामुळे स्वतःच्या संप्रदायाची वृद्धी झाली आहे. आणि धम्माचे प्रकाशन होत आहे. हे सांगताना सम्राट अशोक हे धम्माचे अनुयायी असून त्यांचा बौद्ध धम्म हा संप्रदाय म्हणून सांगतात.
यातून एक महत्वाचा संदेश आजच्या पिढी ला हि सम्राट अशोक सांगतात कि, स्वतःला मोठे करण्यासाठी इतरांना बदनाम करून मोठे होता येत नाही. तर स्वतःचेच अधिक नुकसान आपण करत असतो. त्याच बरोबर सध्या काही वामपंथी लोकांनी जाती जाती च्या मध्ये भांडणे लावण्याची काम सुरु केली आहेत. यासाठी ते इतर धर्माची निंदा नालस्ती करतात. देवी देवतांची निंदा नालस्ती करतात. तसेच संघटना संघटना मध्ये भांडणे करतात आणि राजकारणात एकमेकावर करत असलेल्या घाणेरड्या टीका वर सम्राट अशोक यांचा हा आदेश आज हि १०० टक्के काम करतो . जे जे बौद्ध लोक आहेत त्यांनी इतर धर्मावर टीका करणे सोडले पाहिजे. बाबासाहेबांनी आम्हाला बौद्ध धम्म दिल्यापासून बौद्ध समाजाने हिंदू धर्मावर टीका करत राहिल्याने बौद्ध धम्माचे झालेले नुकसान आज आपण पाहत आहोत. सम्राट अशोक यांनी सांगितलेले ते शब्द आज हि तितकेच महत्वाचे आहेत. त्यामुळे इतर धर्मावर जशी टीका करू नये तसेच अनेक संघटना या देशात जन्मास आल्या आहेत आंबेडकरी चळवळीत अनेक संघटना पक्ष काम करतात. पण एकमेकांना टीका विरोध करत कामकाज करत असतात परिणामी स्वतःचीच हानी करून घेतात हे वास्तव सत्य समाजाला समजले पाहिजे.
सम्राट अशोक यांच्या शिलालेखातून आजच्या पिढी ला चळवळ कश्या पद्धतीने करायची याचे मार्गदर्शन केलेले आपणास पाहायला मिळते.
कोणत्या हि धर्माची निंदा न करता स्वतःच्या धम्माचा प्रचार आणि प्रसार करावा. यामुळे इतरांच्या मानत तुमच्या धम्माची विचारधारा बद्दल आदर निर्माण होईल. बौद्ध धम्माचे नुकसान इथल्या धर्माची निंदा नालस्ती करणाऱ्या लोकांमुळे झाली आहे हे आम्ही स्वीकारले पाहिजे. आज बौद्ध धम्म बाबासाहेबांच्या मुळे या भारत देशात पुनर्जीवित झाला आहे. पण त्याची हानी त्यांचाच अनुयायी करू लागला तर बाबासाहेबांचे ध्येय पूर्णत्वास कसे जाईल. चक्रवर्ती सम्राट अशोकांनी हजारो वर्षापूर्वी धम्माचा प्रचार आणि प्रसार कसा करायचे हे सांगितले आहे. त्यामुळे इथल्या बौद्धांनी नेमके काय केले पाहिजे याचे सविस्तर विश्लेषण आपणास सम्राट अशोक यांच्या शिलालेखातून अभ्यासायला भेटत आहे. आज हजारो वर्षे होवून हि सम्राट अशोक यांच्या शिलालेखात लिहिलेल्या प्रत्येक गोष्टींची आज किती नित्तांत गरज आहे हे नव्याने सांगायला नको. बाबासाहेबांचे विचार हे सम्राट अशोक यांच्या शिलालेखात अभ्यासायला मिळतात. बाबासाहेबांनी दिलेला हा धम्म म्हणजे केवळ धार्मिक गोष्ट नाही इतर इथल्या माणसाच्या मनात प्रेम व मैत्रीची भावना निर्माण करणारी आहे. त्यामुळे आपण देखील कोणत्याही धर्माची निंदा न करता आपल्या धम्माचा विचार जास्त करून आपल्या दैनदिन जीवनात आचरण करत राहणे हेच सर्वात मोठे मंगल कार्य सम्राट अशोक मानतात. आज आपल्याला देखील त्याच कृतीवर काम करण्याची आवश्यकता आहे.
सम्राट अशोक यांच्या शिलालेखातून इतिहासाची सुवर्ण पाने अशी खुली होत आहेत. चला तर आपण हि या विश्वव्यापी इतिहासाचे साक्षीदार होवू या.
 
Jay Bhim Namo Buddhay
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Open chat